Istorijski centri Berata i Đirokastre

Berat i Đirokastra su upisani kao retki primeri arhitektonskog tipa svojstvenog otomanskom periodu. Berat se nalazi u centralnoj Albaniji i svedoči o suživotu različitih verskih i kulturnih zajednica tokom vekova. Tu je i zamak, lokalno poznat kao Kalja, većim delom izgrađen u 13. veku iako potiče još iz 4. veka pre nove ere. Citadela ima nekoliko vizantijskih crkava, mahom iz 13.veka, kao i nekoliko džamija iz otomanske ere koja je započela 1417. godine. Đirokastra je u dolini reke Drino u južnoj Albaniji i ima nekoliko izvanrednih dvospratnih kuća čiji je stil razvijen u 17. veku. Grad je očuvao i bazar, džamiju iz 18. veka i dve crkve iz istog perioda.

Izvanredna univerzalna vrednost

Ova dva utvrđena istorijska centra su izvanredno dobro očuvana, naročito vernakularna arhitektura. Naseljavanje je započelo od drevnih vremena u kontinuitetu. Na Balkanu, u južnoj Albaniji, blizu jedan drugog, svedoče o bogatstvu i raznolikosti urbanog i arhitektonskog nasleđa regiona.

Berat i Đirokastra svedoče o načinu života na koji je uticao dug period tradicije islama tokom otomanskog perioda, s tim da je usvojio i drevnije uticaje. Ovaj način života je poštovao tradicije pravoslavnih hrišćana koji su mogli da nastave duhovni i kulturni razvoj, naročito u Beratu.

Đirokastru su izgradili veliki zemljoposednici. U okolini drevne citadele iz 13. Veka, građene su kuće sa turskim kulama, što je svojstven oza region Balkana. Đirokastra ima nekoliko izvanrednih primera kuća ovog tipa, od kojih neke potiču iz 17 veka, s tim da razrađeniji primeri potiču s početka 19. Veka.

Berat je utvrđen, ali i otvoren grad, dugo naseljen zanatlijama i trgovcima. Urbani centar odražava vernakularne arhitektonske tradicije Balkana, čiji sa primerima još s kraja 18. i početka 19. veka. Tradicija je prilagođena stilu gradskog života, sa nivelisanim kućama na padinama, mahom horizontalno raspoređene, uz obilato korišćenje dnevne svetlosti.

Kriterijum (III): Berat i Đirokastra su neverovatan primer raznolikosti urbanih zajednica na Balkanu i dugotrajnosti načina života koji je danas gotovo iščezao. Planiranje i gradnja kuća u Đirokastri su vezani za citadelu koju su izgradili znameniti zemljoposednici čiji su interesi bili direktno vezani za one na centralnoj vlasti. Berat nosi pečat nezavisnijeg života, vezanog za zanatske i trgovačke funkcije.

Kriterijum (IV): Ova dva grada zajedno su izvanredan primer raznovrsnih tipova spomenika i vernakularne arhitekture tokom klasičnog otomanskog perioda, uporedo sa raznim srednjevekovnihkulturama koje su prethodile i u mirnom suživotu sa velikom hrišćanskom manjinom, naročito u Beratu.

Sveukupan integritet dva grada je zadovoljavajući, iako su na njega uticali nezakoniti građevinski poduhvati krajem 90-ih. Autentičnost je isto zadovoljavajuća, ali napori za očuvanje moraju biti uvećani i brižljivo sprovedeni, u skladu sa najvećim međunarodnim standardima.

Menadžment plan meri i aktivnosti skoro uspostavljenog administrativnog tela za saradnju koje je odgovorno za primenu plana koji treba da ohrabri aktivnu politiku očuvanja i konzerviranja nekretnina od Izvanredne univerzalne vrednosti, naročito urbana zdanja i objekte za posetioce.